تبیین و پهنه بندی آسیب پذیری منطقه 6 شهر تهران در برابر حوادث طبیعی احتمالی

 

 

عنوان: تبیین و پهنه­بندی آسیب­پذیری منطقه 6 شهر تهران در برابر حوادث طبیعی احتمالی

در مقطع دکتری پژوهش محور

رشته­ مدیریت بحران

استاد راهنما: دکتر حسنعلی فرجی سبکبار

استاد مشاور: دکتر  بهزاد نادی

دانشجو: محمد رضائی نریمیسا دانش آموخته­ پژوهشگاه شاخص پژوه

 

 

براي اجتناب از آسیب‌پذیری‌های حاصل از مخاطرات طبیعی، شناسايي ظرفیت‌ها، تبیین اثرات سوانح و پهنه‌بندی آسیب پذیری در جامعه براي طراحي و اجراي پاسخ مناسب به حوادث به منظور ساخت مسيري امن براي توسعه پايدار در آينده امري ضروري است. براین مبنا پژوهش حاضر با هدف تبیین و پهنه بندی آسیب پذیری منطقه شش شهرداری تهران در برابر حوادث طبیعی احتمالی درصدد است تا عوامل موثر بر آسیب پذیری منطقه را شناسایی و سپس بر اساس آنها به پهنه بندی منطقه در برابر حوادث طبیعی بپردازد. پژوهش حاضر بر اساس ماهیت و روش از نوع تحقیقات توصیفی- تحلیلی و به لحاظ قابلیت اجرایی داشتن نیز، از نوع کاربردی است. جامعه آماری پژوهش را 15 کارشناس مسلط به منطقه 6 شهرداری شهر تهران تشکیل می دهد که به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شده اند. داده های مورد نیاز به دو صورت مطالعه کتابخانه ای (استفاده از فیش¬برداری، ترجمه و تلخیص متون مرتبط، داده های مکانی، نقشه‌های رقومی و غیر رقومی) و پیمایش میدانی (استفاده از پرسشنامه و مصاحبه تکمیلی به روش دلفی) گردآوری شده اند. ابزار گردآوری داده های پژوهش حاضر پرسشنامه استاندارد مدل تحلیل شبکه (جدول 9 کمیتی ساعتی برای مقایسه و ارزش گذاری دودویی معیارها و زیرمعیارها)، می باشد. جهت تجزیه و تحلیل داده¬های به دست آمده (مدلسازی مکانی، آماده کردن لایه های مکانی و محاسبه وزن شاخص ها، تعیین اولویت، ضریب و ارزش هر شاخص) از نرم افزار ArcGIS، MATLAB، سوپردسیژن و مدل تحلیل شبکه و دیمتل، استفاده شده است. به طور کلی در این پژوهش، ابتدا با بهره گیری از GIS به پهنه بندی نقاط آسیب پذیر در منطقه 6 شهرداری شهر تهران پرداخته شده است. برای تهیه نقشه ها تعداد 7 معیار (معیارهای کالبدی، اجتماعی، زیربنایی، مدیریتی، آموزشی، امنیتی، و زمین شناسی)، و 49 زیرمعیار استخراج شده از اسناد کتابخانه ای، ملاک قرار گرفته و در نهایت با روی-هم گذاری لایه های اطلاعاتی مربوط به این معیارها، نقشه پهنه بندی و میزان آسیب پذیری منطقه در 4 طبقه (از کمترین آسیب پذیری تا بیش ترین) مشخص گردید، سپس 24 نقطه که دارای قابلیت استقرار مراکز امداد و نجات در منطقه و اطراف آن هستند نیز تعیین شد. همچنین با استفاده جدول 9 کمیتی ساعتی و مدل تحلیل شبکه و دیمتل، اولویت، ضریب و ارزش هر شاخص کلیدی (7 معیار و 49 زیرمعیار) موثر بر آسیب پذیری منطقه 6 شهرداری شهر تهران نیز تبیین و مشخص گردید. براساس نتایج به  دست آمده از نقشه  پهنه بندی نقاط آسیب پذیر بر مبنای معیارها و زیرمعیارهای موثر، 7/24 درصد منطقه مطالعاتی جزء محدوده با آسیب پذیری زیاد، 9/10 درصد جزء محدوده با آسیب پذیری قابل توجه، 7/8 درصد با آسیب پذیری متوسط و 7/55 درصد از کل منطقه مطالعاتی در محدوده آسیب پذیری کم قرار دارد. و بیشترین میزان آسیب پذیری منطقه در بخش مرکز و جنوب شرقی منطقه است، و کمترین میزان آسیب پذیری مربوط به بخش های شمال منطقه می باشد. و بر اساس مدل تحلیل شبکه در راستای تبیین، اولویت بندی و تعیین میزان ارزش و اثر هر یک از معیارها و زیرمعیارها، به ترتیب اثرگذاری، معیارهای کالبدی، مدیریتی، اجتماعی، زیربنایی، زمین شناسی، امنیتی و آموزشی بیشترین اثر را در آسیب پذیری منطقه شش شهرداری شهر تهران دارند.
واژه های کلیدی: آسیب پذیری، پهنه بندی، حوادث طبیعی، تحلیل شبکه، منطقه 6 شهرداری تهران.

ادامه مطلب